Przemyśl

Według kroniki Długosza gród powstał w VII. Pierwsza pisemna wzmianka miała miejsce w 981 r., a prawo miejskie otrzymał w 1389 r. Położenie miasta u wylotu Bramy Przemyskiej, przy dogodnym przejściu przez San gwarantowało jego rozwój. Powstał rynek, kamienice z podcieniami i podziemnymi piwnicami, ratusz, budowano liczne świątynie. Starostowie mieszkali w odbudowanym zamku Kazimierza Wielkiego. Przemyśl gościł kolejnych królów Polskich. Miasto otoczono okazałymi murami miejskimi, które wytrzymały ataki wojsk Kozakich, Szwedzkich, Siedmiogrodzkich, Tatarskich, Moskiewskich. Strategiczne położenie Przemyśla dostrzegli w XIX wieku Austriacy, którzy otaczając je potężnymi fortami zbudowali największą w cesarstwie twierdzę pierścieniową. Przemyśl, trzecie miasto Galicji, przeżył swój drugi złoty okres. W czasie I wojny światowej był teatrem krwawych walk o Twierdzę Przemyśl, zyskał wtedy przydomek "Verdun wschodniego frontu". Obecnie miasto przyciąga ogromne rzesze turystów.

Tarasy widokowe - miasto położone jest na Pogórzu Przemyskim i Dynowskim, nad rzeką San u wylotu Bramy Przemyskiej. Najwyższe wzniesienia osiągają ponad 350 m n.p.m. Roztacza się z nich wspaniała panorama naszpikowana wieżami licznych kościołów na tle tonących w zieleni wzgórz rozciętych wijącą się wstążką rzeki San.

Zamek Kazimierzowski - tworzy najstarszy i najcenniejszy zespół zabytkowy górujący nad Starym Miastem. Zbudowany został przez Kazimierza Wielkiego, wielokrotnie przebudowywany m.in. przez Piotra Kmitę, Marcina Krasickiego i Stanisława Poniatowskiego. Na dziedzińcu odkryto relikty budowli romańskich: książęce pallatium i rotundę. Obecnie zamek jest siedzibą najstarszego w Polsce teatru amatorskiego Fredreum oraz miejscem wielu imprez plenerowych i rekonstrukcyjnych.

Bazylika Archikatedralna - obok zamku najcenniejszy zabytek miasta, wybudowany w ciągu stu lat XV/XVI wieku. Łączy w sobie style różnych epok tworząc niepowtarzalne muzeum sacrum. Gotyk prezentuje się w przydługawym prezbiterium, renesans tworzą rzeźbione nagrobki oraz alabastrowa figura MB Jackowej, barok dominuje w ołtarzach bocznych. Bazylika jest miejscem spoczynku relikwii dwóch księży wyniesionych na ołtarze.

Wieża Katedralna - zbudowana została w XVIII w. obok katedry, od tamtej pory jest najwyższą budowlą w panoramie miasta, ma 71 m, jest zwieńczona 4,5-metrowym krzyżem. W swoim wnętrzu mieści zegar o największym mechanizmie transmisyjnym w ówczesnej Galicji. Obok wieży stoi pałac biskupów rzymskokatolickich, niedaleko jest seminarium duchowne, renesansowy dworek kanoników i dawna szkoła katedralna.

Kościół i Klasztor Karmelitów Bosych - to najsłynniejsza przemyska świątynia i druga obok zamku budowla górująca nad miastem. Zbudowana przez Marcina Krasickiego w stylu wczesnego baroku, fasada jest jedną z najlepszych prowincjonalnych nawiązań do rzymskiego kościoła Il Gezi. Wspaniałe wnętrze kryje w sobie najwyższej klasy rzeźby lwowskiej szkoły rokokowej, wśród których wyróżnia się ambona w kształcie Piotrowej łodzi wykonana w drewnie przez samego mistrza Pinzla.

Kościół i Klasztor Franciszkanów - Franciszkanie przybyli do Przemyśla juz w 1235 roku i od tamtej pory nierozerwalnie są z nim związani. Wystawili w jej centrum wspaniałą świątynię z klasycyzującą fasadą ozdobioną kolumnami jońskimi i rokokowymi rzeźbami. We wnętrzu cenne freski, rokokowe ołtarze, feria barw, kolorów i kształtów. Franciszkanie przechowują w klasztorze relikwie św. Wincentego, patrona miasta. Na jego cześć odbywają się dni Przemyśla, zwane Wincentiadą.

Archikatedra Bizantyjsko-Ukraińska - dawny kościół jezuicki z woli Jana Pawła II stał się najważniejszą po wschodniej stronie Wisły świątynią grekokatolików. Wchodząc do niej szerokimi schodami nie sposób nie zauważyć ogromnego ikonostasu składającego się z rzędów ikon. Uwagę zwraca i zaskakuje rząd ikon (uwaga) 16 apostołów. Obok archikatedry dzwonnica z figurami patronów Rusi: świętych Olgi i Włodzimierza oraz Pałac biskupów grekokatolickich.

Rynek z kamienicami - wytyczony został w 1389 roku, jest niezwykły: pochyły, wyłożony kamieniami, brak mu jednej pierzei i ratusza. Otaczają go urokliwe kamieniczki z podcieniami, najcenniejsze od południa, w centrum fontanna z symbolem miasta - niedźwiadkami. Pod kamienicami szerokie piwnice. W przyszłości powstanie podziemna trasa Turystyczna, która wykorzysta średniowieczny kolektor ściekowy.

Muzeum Dzwonów i Fajek - jedyne tego typu muzeum w Europie, urządzone w zabytkowej Wieży Zegarowej, dawnej dzwonnicy grekokatolickiej, jest najchętniej odwiedzanym przez turystów miejscem w mieście. Ze szczytu Wieży podziwiać można rozległą panoramę Starego Miasta - jedną z najpiękniejszych w Polsce.

Muzeum Historii Miasta - mieści się w kamienicy nr 9 wschodniej pierzei rynku. Prezentuje m.in. wnętrza mieszczańskie z epoki Galicji oraz zakład fotograficzny (atelier) Henera - nadwornego fotografa cesarza Franciszka Józefa. Opowiada o chwale Przemyśla, jego bogatej historii, o wydarzeniach wielkich i dniu codziennym. W piwnicach kamienicy zaprasza stylowa Restauracja Mieszczańska.

Muzeum Archidiecezjalne - zostało założone w 1902 roku z inicjatywy św. Sebastiana Pelczara. Zgromadzone zasoby stanowią doskonały dokument kształtowania się sztuki sakralnej na terenie diecezji przemyskiej.

Muzeum Twierdzy Przemyśl - ekspozycja złożona jest ze znalezisk pochodzących z Twierdzy Przemyśl (w większości z prywatnych kolekcji). Można obejrzeć m.in. pociski artyleryjskie z końca XIX w., broń palną i białą, umundurowanie żołnierzy biorących udział w walkach o Twierdzę, oprzyrządowanie wojskowe, fotografie, pocztówki, amunicję, mapy, portrety dowódców a także bardzo atrakcyjną rekonstrukcję ziemianki.

Dworzec Główny - w drugiej połowie XIX w. Przemyśl był ważnym węzłem kolejowym, uzyskał bezpośrednie połączenia ze Lwowem, Krakowem i Budapesztem, dlatego nie dziwi, że powstał tutaj tak okazały i piękny dworzec, neorenesansowy, ozdobiony malowidłami ściennymi.

Secesyjne kamienice - Przemyśl posiada bardzo ciekawe przykłady secesji, stylem nawiązującej do Lwowa i Wiednia. Wymienić można założenie urbanistyczne w dzielnicy Zasanie, kamienice ulicy Franciszkańskiej czy willę Maryja.

Zabytki Żydowskie - tuż przed wybuchem II wojny światowej w mieście żyło około 14 000 Żydów. Zostało po nich niewiele pamiątek i dlatego są one bardzo cenne. Warto zobaczyć: dawną synagogę przy ul. Słowackiego w stylu mauretańskim, byłą synagogę na Zasaniu, kirkut.

Ukraińskie Pamiątki - liczna społeczność ukraińska odegrała w historii miasta ważną rolę. Warto zwiedzić archikatedrę bizantyjsko-ukraińską, cerkiew Bazylianów, dawne seminarium grekokatolickie itp. Dzisiaj aktywna społeczność ukraińska wzbogaca miasto ciekawymi imprezami kulturalnymi m.in. noc Iwana Kupały, Malanka (ukraiński sylwester), święcenie wody (Jordan).

Mury Miejskie - budowane były do połowy XVI wieku, Otaczały miasto wysokim i grubym murem wzmocnionym basztami i trzema bramami. Zostały zburzone przez Austriaków na początku XVIII w., ale ich okazały fragment zachował się jeszcze przy ulicy ulicy Basztowej.

Twierdza Przemyśl - na początku XX wieku Przemyśl stał się jedną z największych twierdz nowożytnych Europy, trzecią po Antwerpii i Verdun. Podczas I wojny światowej w latach 1914-15 toczyły się ciężkie walki o jej opanowanie. Miasto zyskało wtedy przydomek "Verdun wschodniego frontu". Obecnie w twierdzy odbywają się Wielkie Manewry Szwejkowskie.

Bunkry Mołotowa - w czasie II wojny światowej Przemyśl został podzielony wzdłuż Sanu na dwie części granicą niemiecko-radziecką. Po stronie radzieckiej rozpoczęto budowę bunkrów linii Mołotowa, które utworzyły Przemyski Rejon Umocniony. Mimo zaciętych walk zachowały się w dobrym stanie do dzisiaj.

Cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej - w wyniku trzykrotnego oblężenia Twierdzy Przemyśl zginęło tysiące żołnierzy. Zostali pochowani na pięciu cmentarzach. Mają one skromną oprawę architektoniczną, jedynie cmentarz niemiecki na Zniesieniu posiada formę mauzoleum. Ideę cmentarza-pomnika obrońców Twierdzy ucieleśnia cmentarz dla żołnierzy Austro-Węgierskich na Zasaniu.

Cmentarz Główny - założony został w 1855 roku. Centralnym punktem jest aleja prowadząca od neogotyckiej bramy do kaplicy. Zachowane tu nagrobki prezentują duże walory artystyczne, stąd nieodparte skojarzenie z lwowskimi nekropoliami, często bywa nazywany "małym łyczakowem".